Τα σαρκώματα είναι σπάνιοι κακοήθεις όγκοι που ξεκινούν από τον συνδετικό ιστό: το λίπος, τους μύες, τους τένοντες, τα αγγεία και τα νεύρα. Αποτελούν μικρό ποσοστό των καρκίνων των ενηλίκων, αλλά είναι πολλά και διαφορετικά είδη, και η σωστή αντιμετώπιση από την αρχή είναι καθοριστική για το αποτέλεσμα.
Ποια είναι τα πιο συχνά είδη
- Λιποσάρκωμα: από λιπώδη ιστό, συχνά στα άκρα και στον οπισθοπεριτοναϊκό χώρο.
- Λειομυοσάρκωμα: από λείες μυϊκές ίνες, στα αγγεία, στον οπισθοπεριτόναιο ή στη μήτρα.
- Αδιαφοροποίητο πλειόμορφο σάρκωμα και άλλα σαρκώματα των άκρων και του κορμού.
- Συνοβιακό σάρκωμα και ραβδομυοσάρκωμα, που εμφανίζονται και σε νεότερες ηλικίες.
- Γαστρεντερικοί στρωματικοί όγκοι (GIST): ειδικά σαρκώματα του πεπτικού σωλήνα, με διαφορετική θεραπεία (δείτε παρακάτω).
Η διαφορά ανάμεσα σε καλοήθη και κακοήθη όγκο των μαλακών μορίων δεν φαίνεται πάντα στην εξέταση. Για τον λόγο αυτό η διερεύνηση είναι πάντα προσεκτική.
Συμπτώματα
Συνήθως εμφανίζεται ένα ανώδυνο μόρφωμα που μεγαλώνει σε άκρο ή κορμό. Η καθυστέρηση στη διάγνωση είναι συχνή, γιατί το μόρφωμα μπορεί να θεωρηθεί αθώο, π.χ. «κάκωση» ή λίπωμα. Τα σαρκώματα του οπισθοπεριτοναίου μπορεί να φτάσουν σε μεγάλο μέγεθος πριν δώσουν συμπτώματα, όπως αίσθημα βάρους, διάταση της κοιλιάς ή πίεση σε γειτονικά όργανα. Το μόρφωμα χρειάζεται αξιολόγηση όταν είναι μεγαλύτερο από 5 εκ., βαθύ κάτω από την περιτονία, επώδυνο ή με γρήγορη αύξηση.
Διάγνωση και σταδιοποίηση
Η σωστή σειρά είναι: απεικόνιση πρώτα, βιοψία μετά, επέμβαση τελευταία.
- Μαγνητική τομογραφία (MRI) στα άκρα και στον κορμό, και αξονική τομογραφία στον οπισθοπεριτόναιο.
- Βιοψία με παχιά βελόνα (core biopsy), με τρόπο που σχεδιάζεται ώστε η οδός της βελόνας να αφαιρεθεί μαζί με τον όγκο στην επέμβαση. Η ιστολογική διάγνωση καθορίζει τον τύπο και τον βαθμό κακοήθειας.
- Αξονική τομογραφία θώρακος, γιατί οι πνεύμονες είναι η συχνότερη θέση μεταστάσεων.
Όταν υπάρχει υποψία σαρκώματος, είναι σημαντικό να μην προηγηθεί άσκοπη «ταχεία» αφαίρεση του μορφώματος χωρίς απεικόνιση. Η ατελής αφαίρεση δυσκολεύει τη σωστή θεραπεία και μπορεί να χρειαστεί μεγαλύτερη επανεπέμβαση.
Χειρουργική θεραπεία
Η χειρουργική αφαίρεση είναι η βασική θεραπεία των εντοπισμένων σαρκωμάτων και η μόνη που οδηγεί σε ίαση. Στόχος είναι η ευρεία εκτομή του όγκου ολόκληρου, με περιβάλλον υγιούς ιστού και χωρίς να τραυματιστεί ο όγκος, ώστε να μη μείνουν καρκινικά κύτταρα (αρνητικά χειρουργικά όρια, R0).
Σαρκώματα άκρων και κορμού
Στα περισσότερα περιστατικά είναι δυνατή η διατήρηση του άκρου, με πλήρη αφαίρεση του όγκου και, όταν χρειάζεται, αποκατάσταση του ιστικού ελλείμματος με τοπικά ή ελεύθερα κρημνά (πλαστική χειρουργική). Ο ακρωτηριασμός είναι πλέον σπάνια ανάγκη. Η επέμβαση σχεδιάζεται σε συνεργασία με πλαστικό χειρουργό και, όπου χρειάζεται, με ορθοπαιδικό ογκολόγο.
Οπισθοπεριτοναϊκά και ενδοκοιλιακά σαρκώματα
Η επέμβαση είναι συχνά μεγάλη και απαιτεί εμπειρία: ο όγκος αφαιρείται μαζί με τα γειτονικά όργανα που διηθεί (π.χ. νεφρός, τμήμα παχέος εντέρου, επινεφρίδιο, ψόας), ώστε να επιτευχθεί πλήρης εκτομή. Πολλές φορές το προεγχειρητικό πλάνο γίνεται σε διεπιστημονική ομάδα σαρκωμάτων.
GIST
Οι γαστρεντερικοί στρωματικοί όγκοι αφαιρούνται χειρουργικά (στομάχι, λεπτό έντερο), συνήθως με τοπική εκτομή χωρίς εκτεταμένη λεμφαδενεκτομή. Στους μεγάλους ή υψηλού κινδύνου όγκους προστίθεται στοχευμένη θεραπεία με ιματινίβη, πριν ή μετά την επέμβαση.
Συμπληρωματικές θεραπείες
- Ακτινοθεραπεία: συχνά συνδυάζεται με την επέμβαση, προεγχειρητικά ή μετεγχειρητικά, για να μειωθεί ο κίνδυνος τοπικής υποτροπής, ιδίως σε μεγάλους, βαθείς ή υψηλής κακοήθειας όγκους.
- Χημειοθεραπεία: επιλεγμένη, ανάλογα με τον τύπο και τον βαθμό κακοήθειας του όγκου και τη γενική κατάσταση.
- Στοχευμένες θεραπείες: σε ειδικούς τύπους, όπως τα GIST.
Η απόφαση παίρνεται από διεπιστημονική ομάδα με χειρουργό, ογκολόγο, ακτινοθεραπευτή, παθολογοανατόμο και ακτινολόγο. Λόγω της σπανιότητάς τους, τα σαρκώματα αντιμετωπίζονται καλύτερα σε κέντρα με εμπειρία, και όπου χρειάζεται η φροντίδα γίνεται σε συνεργασία με τέτοιο κέντρο.
Μετά την επέμβαση
Η νοσηλεία και η ανάρρωση εξαρτώνται από το μέγεθος και τη θέση της επέμβασης. Ακολουθεί τακτική παρακολούθηση, με κλινική εξέταση και απεικόνιση της περιοχής και του θώρακα, αρχικά κάθε λίγους μήνες και αργότερα πιο αραιά. Οι πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνουν συλλογές, καθυστέρηση της επούλωσης του τραύματος, λοίμωξη και, στα άκρα, οίδημα ή περιορισμό της κίνησης. Η φυσικοθεραπεία βοηθά στην ταχύτερη λειτουργική αποκατάσταση.
Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Επισκεφθείτε γιατρό αν έχετε μόρφωμα στα μαλακά μόρια που μεγαλώνει, είναι βαθύ, σκληρό ή μεγαλύτερο από 5 εκ., ή αν ένα «λίπωμα» αλλάζει γρήγορα. Μην αφαιρέσετε μόρφωμα χωρίς πρώτα να γίνει απεικόνιση και ιατρική αξιολόγηση. Στην κοιλιά, επίμονο αίσθημα βάρους, διάταση ή ψηλαφητό μόρφωμα χρειάζονται έλεγχο.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν την ιατρική εξέταση.