Το παχύ έντερο μπορεί να προσβληθεί από πολλές παθήσεις, από αβλαβείς μέχρι σοβαρές. Οι συχνότερες είναι η εκκολπωματική νόσος, οι πολύποδες, οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (νόσος Crohn και ελκώδης κολίτιδα), το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και ο καρκίνος. Σε πολλές από αυτές η χειρουργική θεραπεία παίζει καθοριστικό ρόλο.
Εκκολπωματική νόσος
Τα εκκολπώματα είναι μικρές σακοειδείς προβολές του τοιχώματος του εντέρου, που εμφανίζονται κυρίως στο σιγμοειδές. Γίνονται συχνότερα με την ηλικία και οι περισσότεροι άνθρωποι που τα έχουν δεν παρουσιάζουν συμπτώματα. Όταν φλεγμονωθούν, μιλάμε για εκκολπωματίτιδα.
Συμπτώματα εκκολπωματίτιδας:
- Πόνος στο αριστερό κάτω μέρος της κοιλιάς
- Πυρετός, ναυτία, φούσκωμα
- Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου (δυσκοιλιότητα ή διάρροια)
Επιπλοκές: απόστημα, διάτρηση με περιτονίτιδα, συρίγγιο, στένωση με απόφραξη του εντέρου και αιμορραγία.
Διάγνωση: γίνεται με κλινική εξέταση, εξετάσεις αίματος και αξονική τομογραφία κοιλίας. Μετά την ύφεση, συνήθως συστήνεται κολονοσκόπηση ώστε να αποκλειστεί ο καρκίνος, που μπορεί να προσομοιάζει.
Θεραπεία: η ήπια εκκολπωματίτιδα αντιμετωπίζεται συντηρητικά, με υγρή διατροφή, αναλγησία και, ανάλογα με την περίπτωση, αντιβιοτικά. Το απόστημα συχνά παροχετεύεται διαδερμικά υπό απεικονιστική καθοδήγηση. Μακροπρόθεσμα βοηθούν η διατροφή με ίνες, η σωματική δραστηριότητα, η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή της παχυσαρκίας.
Χειρουργική θεραπεία της εκκολπωματικής νόσου
Οι περισσότεροι ασθενείς δεν χρειάζονται ποτέ επέμβαση. Όταν όμως υπάρχει ένδειξη, η σωστή επιλογή χρόνου και τεχνικής καθορίζει το αποτέλεσμα. Η απόφαση είναι πάντα εξατομικευμένη και λαμβάνει υπόψη τη βαρύτητα της νόσου, την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα και την ποιότητα ζωής του ασθενούς, και όχι μόνο τον αριθμό των επεισοδίων.
Πότε χρειάζεται επέμβαση
- Επείγουσα: διάτρηση με πυώδη ή κοπρανώδη περιτονίτιδα, πλήρης απόφραξη, αιμορραγία που δεν ελέγχεται, ή απόστημα που δεν παροχετεύεται διαδερμικά ή δεν υποχωρεί με την αγωγή.
- Προγραμματισμένη: συρίγγιο (προς την ουροδόχο κύστη, τον κόλπο ή το δέρμα), συμπτωματική στένωση, επανειλημμένα ή επιπλεγμένα επεισόδια με σημαντική επίπτωση στην καθημερινότητα, ανοσοκαταστολή και κάθε περίπτωση όπου δεν μπορεί να αποκλειστεί ο καρκίνος.
Οι επεμβάσεις
- Σιγμοειδεκτομή με πρωτογενή αναστόμωση: αφαιρείται το προσβεβλημένο τμήμα του σιγμοειδούς και τα δύο άκρα συνδέονται αμέσως. Γίνεται συνήθως σε προγραμματισμένες επεμβάσεις και σε επιλεγμένους σταθερούς ασθενείς ακόμη και σε επείγουσες, με ή χωρίς προστατευτική ειλεοστομία.
- Επέμβαση Hartmann: αφαίρεση του σιγμοειδούς, σύγκλειση του ορθού και δημιουργία τελικής κολοστομίας. Προτιμάται σε βαριά περιτονίτιδα ή όταν ο ασθενής είναι ασταθής. Η αποκατάσταση της συνέχειας του εντέρου γίνεται σε δεύτερο χρόνο, συνήθως μετά από μήνες.
Σημαντικές αρχές της τεχνικής είναι η αφαίρεση του νοσούντος εντέρου έως το άνω ορθό, η αναστόμωση με καλή αιμάτωση και χωρίς ένταση, και η προσεκτική ταυτοποίηση και προστασία του ουρητήρα. Η επέμβαση γίνεται συχνά λαπαροσκοπικά, με μικρότερο πόνο, συντομότερη νοσηλεία και ταχύτερη επιστροφή στις δραστηριότητες. Οι κυριότεροι κίνδυνοι είναι η διαρροή της αναστόμωσης, η λοίμωξη του τραύματος και ο παροδικός ειλεός.
Καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού
Είναι από τους συχνότερους καρκίνους και, όταν διαγνωστεί νωρίς, έχει πολύ καλά ποσοστά ίασης. Στις περισσότερες περιπτώσεις αναπτύσσεται σταδιακά, από πολύποδες (αδενώματα) που μεγαλώνουν μέσα σε χρόνια.
Παράγοντες κινδύνου: ηλικία, οικογενειακό ιστορικό, κληρονομικά σύνδρομα (π.χ. σύνδρομο Lynch, οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση), φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, παχυσαρκία, κάπνισμα, αλκοόλ, καθιστική ζωή και διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένα κρέατα.
Συμπτώματα:
- Αίμα στα κόπρανα ή αιμορραγία από τον πρωκτό
- Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου που διαρκεί εβδομάδες
- Κοιλιακός πόνος ή αίσθημα ατελούς κένωσης
- Αναιμία ή σιδηροπενία χωρίς εξήγηση, κόπωση
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους
Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος συχνά δεν δίνει συμπτώματα. Γι' αυτό είναι σημαντικός ο προληπτικός έλεγχος (κολονοσκόπηση ή έλεγχος αίματος στα κόπρανα), που συνήθως ξεκινά από την ηλικία των 45–50 ετών, νωρίτερα σε όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό.
Διάγνωση: κολονοσκόπηση με λήψη βιοψίας, και για τη σταδιοποίηση αξονική τομογραφία, μαγνητική τομογραφία ορθού (σε καρκίνο ορθού) και εξετάσεις αίματος.
Χειρουργική θεραπεία του καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού
Η χειρουργική εκτομή είναι η βασική θεραπεία και η μόνη που μπορεί να προσφέρει ίαση στις περισσότερες περιπτώσεις. Η ογκολογική ποιότητα της επέμβασης είναι καθοριστική για την επιβίωση και την πιθανότητα υποτροπής.
Αρχές της ογκολογικής επέμβασης
- Ριζική εκτομή του όγκου με υγιή όρια, ώστε να μην μένει καρκινικός ιστός (εκτομή R0)
- Αφαίρεση του μεσοκόλου ή του μεσορθού με τα τροφοφόρα αγγεία και τους λεμφαδένες, και ανάλυση τουλάχιστον 12 λεμφαδένων για σωστή σταδιοποίηση
- Αναστόμωση με καλή αιμάτωση και χωρίς ένταση
- Προσεκτική προστασία των γειτονικών οργάνων και των νεύρων της πυέλου, που ελέγχουν την ουροποιητική και τη σεξουαλική λειτουργία
Επεμβάσεις ανάλογα με τη θέση του όγκου
- Δεξιά κολεκτομή: για όγκους του τυφλού, του ανιόντος και της δεξιάς καμπής, με ειλεοκολική αναστόμωση.
- Εκτομή του εγκάρσιου και αριστερή κολεκτομή: για όγκους των αντίστοιχων τμημάτων.
- Σιγμοειδεκτομή: για όγκους του σιγμοειδούς.
- Πρόσθια εκτομή του ορθού με ολική μεσοορθική εκτομή (TME): η πρότυπη επέμβαση για τον καρκίνο του ορθού. Το ορθό αφαιρείται μαζί με το περιβάλλον λίπος και τους λεμφαδένες, και γίνεται αναστόμωση, συχνά με προστατευτική ειλεοστομία.
- Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή: όταν ο όγκος διηθεί το σφιγκτήρα, με μόνιμη κολοστομία. Σε επιλεγμένους πολύ χαμηλούς όγκους είναι δυνατή η διασφιγκτηριακή εκτομή, που διατηρεί τη συγκράτηση.
- Τοπική εκτομή (TEM/TAMIS) και ενδοσκοπική εκτομή: για πολύ πρώιμους όγκους και μεγάλους πολύποδες, χωρίς αφαίρεση του εντέρου.
- Ολική κολεκτομή: σε κληρονομικά σύνδρομα, όπως η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση.
Τεχνικές προσπέλασης
Η επέμβαση γίνεται με ανοιχτή, λαπαροσκοπική ή ρομποτική τεχνική. Οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι προσφέρουν μικρότερο πόνο, συντομότερη νοσηλεία και ταχύτερη ανάρρωση, με ογκολογικά αποτελέσματα αντίστοιχα της ανοιχτής επέμβασης όταν εκτελούνται από έμπειρη ομάδα. Η ρομποτική τεχνική προσφέρει πλεονεκτήματα κυρίως στο στενό ανδρικό ή παχύσαρκο ορθό, όπου η εκτομή είναι τεχνικά απαιτητική. Η περιεγχειρητική φροντίδα με πρόγραμμα ταχείας ανάρρωσης (ERAS) συντομεύει τη νοσηλεία και μειώνει τις επιπλοκές.
Επείγουσες καταστάσεις και προχωρημένη νόσος
Σε απόφραξη ή διάτρηση από όγκο, η επέμβαση γίνεται επειγόντως, συχνά με στομία. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις απόφραξης, ένα ενδοσκοπικό stent μπορεί να λειτουργήσει ως «γέφυρα» ώστε η επέμβαση να προγραμματιστεί υπό καλύτερες συνθήκες. Σε επιλεγμένους ασθενείς με περιορισμένες μεταστάσεις στο ήπαρ ή τους πνεύμονες, η χειρουργική αφαίρεσή τους μπορεί να έχει θεραπευτικό στόχο.
Στομία
Η στομία μπορεί να είναι προσωρινή, για την προστασία μιας χαμηλής αναστόμωσης, ή μόνιμη. Προηγείται εκπαίδευση και σήμανση της θέσης από εξειδικευμένο προσωπικό, και οι ασθενείς μαθαίνουν να τη φροντίζουν και να ζουν φυσιολογικά.
Μετεγχειρητική πορεία και συμπληρωματική θεραπεία
Οι κυριότεροι κίνδυνοι είναι η διαρροή της αναστόμωσης, η λοίμωξη και ο παροδικός ειλεός. Μετά από εκτομή χαμηλού ορθού, ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν προσωρινά αυξημένη συχνότητα αφόδευσης, που αντιμετωπίζεται με διατροφή, φαρμακευτική αγωγή και ασκήσεις πυελικού εδάφους. Ανάλογα με το στάδιο, μπορεί να συστηθεί χημειοθεραπεία, και στον καρκίνο του ορθού συχνά γίνεται πριν από το χειρουργείο ακτινοχημειοθεραπεία. Τις αποφάσεις λαμβάνει πολυθεματική ογκολογική ομάδα, και ακολουθεί τακτική παρακολούθηση με εξετάσεις αίματος, απεικόνιση και κολονοσκόπηση.
Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Ζητήστε εξέταση χωρίς καθυστέρηση αν έχετε επίμονο πόνο στην κάτω κοιλιά με πυρετό, αίμα στα κόπρανα, αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου που επιμένει, αναιμία ή απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση. Αν είστε άνω των 45–50 ετών ή έχετε οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου, ρωτήστε για τον προληπτικό έλεγχο.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν την ιατρική εξέταση.