Οι λεμφαδένες είναι μικροί αδένες, σαν φασόλια, που φιλτράρουν τη λέμφο και παίζουν σημαντικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού. Βρίσκονται σε όλο το σώμα, με πιο εύκολα ψηλαφητές ομάδες στον τράχηλο, στη μασχάλη και στη βουβωνική περιοχή. Η διόγκωσή τους είναι συχνή και στις περισσότερες περιπτώσεις αθώα, αλλά κάποιες φορές αποτελεί σημάδι σοβαρότερης πάθησης.
Γιατί διογκώνονται οι λεμφαδένες
- Αντιδραστική διόγκωση σε λοίμωξη: η συχνότερη αιτία, π.χ. στον τράχηλο σε φαρυγγίτιδα ή λοίμωξη δοντιών. Συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες εβδομάδες.
- Λεμφαδενίτιδα και απόστημα: ο λεμφαδένας φλεγμαίνει, γίνεται επώδυνος και μπορεί να σχηματίσει συλλογή πύου.
- Ειδικές λοιμώξεις: π.χ. φυματίωση, νόσος της γάτας, λοίμωξη από EBV ή CMV, τοξοπλάσμωση.
- Λεμφώματα: κακοήθεις νόσοι του λεμφικού συστήματος.
- Μεταστάσεις: κύτταρα καρκίνου από άλλο όργανο (π.χ. μαστός, δέρμα, θυρεοειδής, γαστρεντερικός σωλήνας) που εγκαθίστανται στον λεμφαδένα.
Πότε χρειάζεται διερεύνηση
Ένας λεμφαδένας χρειάζεται εκτίμηση όταν:
- Παραμένει διογκωμένος για περισσότερες από 3–4 εβδομάδες ή μεγαλώνει προοδευτικά.
- Είναι σκληρός, ακίνητος (κολλημένος στους γύρω ιστούς) ή μεγαλύτερος από περίπου 2 εκ.
- Συνοδεύεται από πυρετό χωρίς εμφανή αιτία, νυχτερινές εφιδρώσεις ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.
- Εντοπίζεται πάνω από τη κλείδα ή υπάρχουν διογκωμένοι λεμφαδένες σε περισσότερες περιοχές.
- Υπάρχει γνωστός καρκίνος, ή ύποπτη βλάβη στο δέρμα ή στον μαστό της αντίστοιχης περιοχής.
Διάγνωση
Η εκτίμηση ξεκινά με το ιστορικό και την κλινική εξέταση, και συνεχίζεται με υπερηχογράφημα, που δείχνει το μέγεθος, το σχήμα και την εσωτερική δομή του λεμφαδένα. Ανάλογα με τα ευρήματα μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις αίματος, αξονική τομογραφία ή PET-CT. Η οριστική διάγνωση πολλές φορές χρειάζεται δείγμα ιστού:
- Παρακέντηση με λεπτή βελόνα (FNA) ή βιοψία με παχιά βελόνα (core biopsy), υπό υπερηχογραφικό έλεγχο.
- Εκτομική βιοψία: αφαίρεση ολόκληρου του λεμφαδένα, με τοπική ή γενική αναισθησία. Είναι ο προτιμώμενος τρόπος όταν υπάρχει υποψία λεμφώματος, γιατί χρειάζεται όλη η αρχιτεκτονική του λεμφαδένα για την ακριβή ταξινόμηση.
Χειρουργική θεραπεία
Βιοψία και αφαίρεση λεμφαδένα
Η εκτομική βιοψία γίνεται συνήθως σε μία ημέρα, με μικρή τομή. Το υλικό στέλνεται για ιστολογική και, όπου χρειάζεται, ανοσοϊστοχημική εξέταση. Μετά τη διάγνωση, η περαιτέρω θεραπεία (π.χ. στο λέμφωμα) γίνεται συνήθως από αιματολόγο ή παθολόγο–ογκολόγο.
Λεμφαδένας φρουρός
Στο μελάνωμα και στον καρκίνο του μαστού, η βιοψία λεμφαδένα φρουρού ελέγχει αν ο όγκος έχει ξεκινήσει να εξαπλώνεται στους λεμφαδένες, χωρίς να αφαιρεθούν όλοι. Ο φρουρός εντοπίζεται με ραδιοϊσότοπο, με χρωστική (Patent Blue) ή με φθορισμό ινδοκυανίνης πράσινης (ICG). Αν είναι καθαρός, συχνά αποφεύγεται ο μεγαλύτερος λεμφαδενικός καθαρισμός.
Λεμφαδενικός καθαρισμός
Όταν υπάρχουν μεταστάσεις στους λεμφαδένες, ανάλογα με τον τύπο του όγκου και το στάδιο, μπορεί να αφαιρεθεί συστηματικά μια ολόκληρη ομάδα λεμφαδένων, κατά περίπτωση:
- Μασχαλιαίος καθαρισμός (καρκίνος μαστού, μελάνωμα).
- Βουβωνικός καθαρισμός (μελάνωμα και όγκοι των κάτω άκρων, του πρωκτού ή των γεννητικών οργάνων).
- Τραχηλικός καθαρισμός (καρκίνος θυρεοειδούς, μελάνωμα και όγκοι κεφαλής–τραχήλου).
- Ενδοκοιλιακός λεμφαδενικός καθαρισμός ως μέρος της ογκολογικής εκτομής, π.χ. σε καρκίνο παχέος εντέρου, στομάχου ή παγκρέατος.
Αποστηματική λεμφαδενίτιδα
Όταν ο λεμφαδένας έχει σχηματίσει απόστημα, χρειάζεται παροχέτευση, με παρακέντηση ή μικρή τομή, μαζί με κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή. Στην υποψία ειδικής λοίμωξης (π.χ. φυματίωση) λαμβάνεται δείγμα για καλλιέργεια και ιστολογική εξέταση.
Πιθανές επιπλοκές και ανάρρωση
Μετά από μικρή βιοψία η ανάρρωση είναι γρήγορη. Μετά από λεμφαδενικό καθαρισμό μπορεί να εμφανιστούν συλλογή υγρού (λεμφοκήλη), αιμάτωμα, λοίμωξη, αίσθημα μούδιασμα στην περιοχή και, μακροχρόνια, λεμφοίδημα (οίδημα του άκρου). Η έγκαιρη κινητοποίηση, η φυσικοθεραπεία και η κατάλληλη φροντίδα του άκρου βοηθούν στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση.
Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Επισκεφθείτε γιατρό αν ψηλαφάτε λεμφαδένα που δεν υποχωρεί μετά από 3–4 εβδομάδες, αν είναι σκληρός ή μεγαλώνει, ή αν συνυπάρχουν πυρετός, νυχτερινές εφιδρώσεις ή ανεξήγητη απώλεια βάρους. Πόνος, ερυθρότητα και πυρετός πάνω από λεμφαδένα μπορεί να σημαίνουν φλεγμονή ή απόστημα και χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν την ιατρική εξέταση.