Το πάγκρεας είναι αδένας πίσω από το στομάχι, που παράγει πεπτικά ένζυμα και ορμόνες, όπως η ινσουλίνη. Στις παθήσεις του περιλαμβάνονται η οξεία και η χρόνια παγκρεατίτιδα, οι κύστεις και οι όγκοι.
Κακοήθεις παθήσεις του παγκρέατος
Αδενοκαρκίνωμα. Είναι ο συχνότερος κακοήθης όγκος του παγκρέατος. Παράγοντες κινδύνου είναι το κάπνισμα, η χρόνια παγκρεατίτιδα, ο διαβήτης, η παχυσαρκία και το οικογενειακό ιστορικό (ιδίως με μεταλλάξεις όπως των BRCA). Ο όγκος στην κεφαλή του παγκρέατος δίνει συχνά απόφραξη του χοληδόχου πόρου και ανώδυνο ίκτερο, που είναι συχνά το πρώτο σχετικά πρόβλημα. Οι όγκοι στο σώμα ή στην ουρά δίνουν συμπτώματα πιο αργά: πόνο στην πλάτη, απώλεια βάρους, ανορεξία ή νέο διαβήτη. Γι’ αυτό η διάγνωση συχνά γίνεται σε προχωρημένο στάδιο.
Νευροενδοκρινείς όγκοι. Είναι πιο σπάνιοι και συνήθως εξελίσσονται πιο αργά. Μπορεί να είναι λειτουργικοί (ινσουλίνωμα, γαστρίνωμα) ή μη λειτουργικοί. Σε πολλές περιπτώσεις η χειρουργική αφαίρεση μπορεί να είναι θεραπευτική.
Κυστικές βλάβες. Οι ενδοπαροχετευτικές βλάβες τύπου IPMN και οι μυξώδεις κυστικοί όγκοι είναι προκαρκινικές καταστάσεις. Χρειάζονται παρακολούθηση ή επέμβαση, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους (μέγεθος, επιτοιχιακός όζος, διάταση του παγκρεατικού πόρου, ίκτερος).
Διάγνωση και σταδιοποίηση
Η αξονική τομογραφία με ειδικό πρωτόκολλο παγκρέατος και η μαγνητική τομογραφία (MRI/MRCP) δείχνουν τον όγκο και τη σχέση του με τα γειτονικά αγγεία (άνω μεσεντέρια αρτηρία και φλέβα, πύλη). Το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS) επιτρέπει βιοψία. Η χολερυθρίνη και το CA 19-9 βοηθούν στην αξιολόγηση και στην παρακολούθηση. Με βάση τα ευρήματα αυτά, ο όγκος χαρακτηρίζεται ως εγχειρήσιμος, οριακά εγχειρήσιμος, τοπικά προχωρημένος ή μεταστατικός, και αυτό καθορίζει τη θεραπεία.
Χειρουργική θεραπεία του καρκίνου
Η χειρουργική αφαίρεση που οδηγεί σε πλήρη εξαίρεση του όγκου είναι η μόνη θεραπεία με δυνητική ίαση, ή τουλάχιστον η θεραπεία με τη μεγαλύτερη πιθανότητα μακράς επιβίωσης. Η επέμβαση επιλέγεται ανάλογα με τη θέση του όγκου:
- Παγκρεατοδωδεκαδακτυλεκτομή (Whipple): για όγκους της κεφαλής. Αφαιρούνται η κεφαλή του παγκρέατος, ο δωδεκαδάκτυλος, η χοληδόχος κύστη, τμήμα του χοληδόχου πόρου και, σε πολλές περιπτώσεις, τμήμα του στομάχου (στην πυλωροσώζουσα παραλλαγή διατηρείται ο πυλωρός). Μετά γίνεται ανασυνάρτηση του παγκρέατος, του χοληδόχου πόρου και του στομάχου με τη νήστιδα (το πρώτο τμήμα του λεπτού εντέρου).
- Άπω παγκρεατεκτομή (σώματος και ουράς): για όγκους του σώματος και της ουράς, συνήθως μαζί με τον σπλήνα. Σε καλοήθεις ή χαμηλής κακοήθειας βλάβες μπορεί να διατηρηθεί ο σπλήνας.
- Ολική παγκρεατεκτομή: σε εκτεταμένες βλάβες ή σε πολυεστιακά προκαρκινικά ευρήματα, με μόνιμο σακχαρώδη διαβήτη μετά.
- Εκτομές με αφαίρεση και ανακατασκευή αγγείου: σε οριακά εγχειρήσιμους όγκους, όταν επιβάλλεται, η πύλη ή η άνω μεσεντέρια φλέβα μπορεί να αφαιρεθεί και να ανακατασκευαστεί, σε εξειδικευμένα κέντρα.
Σε κέντρα με μεγάλο όγκο επεμβάσεων τα αποτελέσματα είναι καλύτερα. Η άπω παγκρεατεκτομή γίνεται συχνά λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά, ενώ η λαπαροσκοπική ή ρομποτική Whipple εφαρμόζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις από έμπειρους χειρούργους.
Νευροενδοκρινείς όγκοι και κύστεις. Οι μικροί μη λειτουργικοί νευροενδοκρινείς όγκοι (περίπου κάτω από 2 εκ.) μπορεί να παρακολουθούνται, ενώ οι μεγαλύτεροι ή οι λειτουργικοί αφαιρούνται. Τα ινσουλινώματα, που είναι συνήθως καλοήθη και μικρά, συχνά αντιμετωπίζονται με εκπυρήνωση, συχνά λαπαροσκοπικά, ώστε να διατηρηθεί υγιής παγκρεατικός ιστός. Στις κυστικές βλάβες IPMN ισχυρές ενδείξεις για εκτομή είναι ο ίκτερος, ο επιτοιχιακός όζος, η συμμετοχή του κύριου παγκρεατικού πόρου και η ταχεία αύξηση του μεγέθους. Οι υπόλοιπες παρακολουθούνται με απεικόνιση, για να μη χρειαστεί μεγάλη επέμβαση άσκοπα.
Συμπληρωματική θεραπεία και ανάρρωση
Η χημειοθεραπεία συνδυάζεται σχεδόν πάντα με την επέμβαση: μετεγχειρητικά στις εγχειρήσιμες βλάβες και συχνά προεγχειρητικά στις οριακά εγχειρήσιμες, ώστε να αυξηθεί η πιθανότητα πλήρους εξαίρεσης. Σε μη εγχειρήσιμα στάδια παραμένει βασική η χημειοθεραπεία, ενώ ο πόνος και ο ίκτερος αντιμετωπίζονται με αναλγησία και τοποθέτηση στεντ στον χοληδόχο πόρο ή παράκαμψη.
Μετά την επέμβαση η νοσηλεία διαρκεί συνήθως μία έως δύο εβδομάδες. Οι συχνότερες επιπλοκές είναι το παγκρεατικό συρίγγιο, η καθυστερημένη κένωση του στομάχου, η αιμορραγία και η λοίμωξη, γι’ αυτό η παρακολούθηση σε κέντρο με εμπειρία είναι σημαντική. Μετά από μεγάλη αφαίρεση του παγκρέατος μπορεί να χρειαστεί αντικατάσταση πεπτικών ενζύμων και ινσουλίνη.
Άλλες παθήσεις του παγκρέατος
Η οξεία παγκρεατίτιδα αντιμετωπίζεται συνήθως συντηρητικά, με νοσηλεία, ενυδάτωση και αναλγησία, και επιζητείται η αιτιολογία (χολόλιθοι, αλκοόλ). Σε χολολιθιασική παγκρεατίτιδα η αφαίρεση της χοληδόχου κύστης προλαμβάνει την υποτροπή. Σε νεκρωτική παγκρεατίτιδα με λοίμωξη, ή σε ψευδοκύστη που δεν υποχωρεί, χρειάζεται παροχέτευση (ενδοσκοπική, διαδερμική ή χειρουργική) ή νεκρεκτομή. Στη χρόνια παγκρεατίτιδα με στένωση πόρου ή ανυπόφορο πόνο μπορεί να επιβληθεί επέμβαση παροχέτευσης ή εκτομής.
Πότε να επισκεφθείτε γιατρό
Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια αν έχετε ίκτερο χωρίς πόνο, έντονο επίμονο κοιλιακό πόνο που αντανακλά στην πλάτη, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή νέο σακχαρώδη διαβήτη σε μεγαλύτερη ηλικία. Οι άνθρωποι με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παγκρέατος μπορούν να συζητήσουν με τον γιατρό τους τον έλεγχο.
Οι πληροφορίες έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστούν την ιατρική εξέταση.